Gewijzigd door de Wikibot

Het geknoei van vandalen, trollen en lolbroeken op Wikipedia wordt in no time ongedaan gemaakt door bots.

ErikvnB en RenéV heten ze, of simpelweg Ernie, of ze noemen zich intrigerender Kronkelwilg. Het zijn de pseudoniemen van gebruikers die bijdragen hebben geleverd aan het lemma over Geert Wilders op Wikipedia. Hun verrichtingen zijn te volgen door de bewerkingsgeschiedenis op te vragen, rechtsboven elk artikel.

In dat gedetailleerde logboek staat te lezen wat Ernie cum suis heeft gedaan op de internetencyclopedie, wanneer en vaak ook nog waarom. 'Niet alles wat Wilders zegt, hoeft hier letterlijk te worden geciteerd, we weten zo ook wel dat hij een islamhater is', licht De Wikischim zijn ingreep toe van 11 februari om 15.47 uur.

Maar niet achter elke nom de plume gaat een wezen schuil van vlees en bloed. Op 18 december brengt HanhilBot een kleine wijziging aan Wilders' lemma aan, een linkfix die aan de omvang van het artikel niets verandert. Een paar maanden eerder heeft SmileBot een soortgelijke reparatie uitgevoerd op het artikel, terwijl in juli RomainBot een verwijzing oplapt 'in verband met sjabloonnaamgeving en parameterfix'. Kleine, voor buitenstaanders cryptische ingrepen.

De drie behoren tot het leger van bots, computerprogramma's die helpen het onlinenaslagwerk van vreemde smetten vrij te houden. Alleen al op de Nederlandstalige editie zijn (of waren) er zo'n 256 actief.

De bots nemen de menselijke vrijwilligers veel onderhoud uit handen. De meeste programma's repareren volautomatisch doodlopende links, corrigeren spelfouten en laten de verschillende edities goed naar elkaar verwijzen.

Maar bots plegen ook inhoudelijk onderhoud. Slimme algoritmen stellen ze in staat om vandalisme, spam en fraude op te sporen. Vaak wordt het geknoei van lolbroeken en ideëel gedreven trollen in minder dan een seconde ontdekt door deze 'automaten' en teruggedraaid.

'Bots zijn een kritiek onderdeel geworden van de infrastructuur', mailt Aaron Halfaker, een computerwetenschapper uit Minnesota die werkt voor de Wikipedia Foundation. Dat is de stichting die 's werelds op vier na best bezochte website financieel draaiende houdt. 'Het zou kunnen dat Wikipedia ook zonder bots overeind blijft. Maar de Wikipedians zouden dan substantieel meer tijd kwijt zijn om de schade te repareren en de kwaliteit van de inhoud zou er aanzienlijk onder te lijden hebben.'

Halfaker weet waarover hij praat. Hij publiceerde vorig jaar met R. Stuart Geiger van de University of California een studie naar ClueBot NG, een van de productiefste bots op Wikipedia. Deze bot toegewijd noemen is een understatement, zeggen ze: 'ClueBot NG voert elke dag duizenden bewerkingen uit, gemiddeld 5.000 op doordeweekse dagen en rond de 2.500 in de weekeinden.' Van het moment dat zijn scheppers hem aan het werk zetten in november 2010 tot maart 2013, toen Halfaker en Geiger hun studie afsloten, had ClueBot NG er meer dan 2 miljoen aanpassingen op zitten. De software is daarmee de op vijf na actiefste 'redacteur'.

ClueBot NG ging in 2011 vier keer onderuit. Bots draaien niet op de centrale servers van de encyclopedie, maar op de computers van hun bedenkers. Een mankement aan de computer, het uitvallen van de internetverbinding, onderhoud aan het programma, maar ook een verhuizing kan het verzuim verklaren.

De gevolgen van ClueBots afwezigheid waren goed meetbaar. De tijd die het kostte om vandalisme terug te draaien verdubbelde. Wat opvalt is dat een kleiner deel van de onjuiste bewerkingen werd hersteld in ClueBots afwezigheid, maar dat alle foute wijzigingen toch werden aangepakt - alleen later. 'Dat kan erop wijzen dat anderen de kwaliteitscontrole overnamen, maar dat in een veel lager tempo deden', aldus Halfaker.

Sinds kort kan iedereen een redelijke inschatting maken van het aandeel dat de bots hebben in het zelfreinigende vermogen van Wikipedia. Thomas Steiner, een programmeur van Google Duitsland, ontwierp een programma waardoor iedereen online, op elk willekeurig moment, kan bekijken hoe de machtverhouding tussen mens en machine ligt.

Steiners 'web-app' brengt opmerkelijke verschillen aan het licht. Bots zijn in de Engelstalige editie goed voor gemiddeld 5 procent van alle wijzigingen. In Spanje ligt dat percentage op 14, in Italië schommelt hun bijdrage rond de 50 procent. In Vietnam zijn bijna alle aanpassingen het werk van bots. In Nederland deden bots op een gegeven moment helemaal niks.

De verklaring voor de grote verschillen tussen landen zou kunnen liggen in hoe volgroeid Wikipedia er is, zegt Halfaker. In landen waar de encyclopedie net van de grond is gekomen, is er veel meer te doen voor bots.

Halfaker waardeert het werk van Steiner, maar vindt dat zijn Realtime Edit Stats wel tekortschieten in een fundamenteel opzicht. 'Een bot als ClueBot NG verzet een aanzienlijke hoeveelheid werk, maar hij maakt geen content. ClueBots werk vergelijken met dat van menselijke redacteuren is appels met peren vergelijken.'

Vlaamse halfautomaat
Een van de bots die actief is op de Nederlandstalige Wikipedia is SmileBot. Het is een creatie van Geoffrey de Belie, een 18-jarige student toegepaste informatica uit Sint Niklaas. Hij begon vijf jaar terug bijdragen te leveren en heeft vierhonderd artikelen geschreven of daaraan meegewerkt. 'Ik zag allemaal kleine spelfouten en vroeg me af waarom ze daar nog stonden.' De Belie schreef een programma om die taaldwalingen op te sporen en te corrigeren. Een jaar geleden zette hij zich aan het herstel van 'dode' links, die verwijzen naar webpagina's die niet meer bestaan of zijn verhuisd. SmileBot is half automatisch: hij spoort de links op, maar De Belie moet ze daarna rechtzetten met behulp van AutoWikiBrowser, een programma waarmee bewerkingen in Wikipedia zijn te automatiseren. SmileBot is niet zonder fouten. 'De bot gaat ervan uit dat een link dood is, als de webpagina niet binnen 5 seconden is opgevraagd. Dat hoeft niet altijd het geval te zijn.'
BOSSCHE SCHEIDSRECHTER
Om disputen over Wikipedia in goede banen te leiden, is er sinds 2001 een hiërarchische organisatie gegroeid. Er zijn moderatoren, bureaucraten, checkusers, stewards en oversighters. André Engels, een 43-jarige programmeur uit 's-Hertogenbosch, heeft zich net weer gemeld als moderator. 'Dat is dan voor de vijfde keer. Ik haakte een half jaar geleden af, omdat ik het te veel verantwoordelijkheid vond.' Engels is er bijna vanaf het prille begin in 2001 bijgeweest. Neutraliteit noemt hij het hoogste doel van Wikipedia. 'We geven de verschillende standpunten weer, zolang ze ertoe doen.' Eén richtlijn is dat lemma's niet gebaseerd mogen zijn op 'origineel' onderzoek. 'Als je zelf iets hebt bedacht, zal daar eerst iemand anders over moeten hebben geschreven.' Zo mocht Philip Roth een fout over zijn roman The Human Stain niet rechtzetten. Pas toen de Amerikaanse auteur dat openbaar had gemaakt, ging Wikipedia overstag.