Delicaat doosje

Het is het allerlaatste kunstje van Baks Van Wengerden Architecten. In opdracht van mevrouw Rebel schiep het bureau een spectaculair huis van aluminium golfplaten, zonder binnenmuren. De buitenkant roept gemengde reacties op, binnen oogt het als een knus chalet.

Het leek het jaar te worden van de internationale doorbraak; de ogen van de vakwereld waren op hen gericht. Vorig jaar stond Baks Van Wengerden immers nog, als enige Nederlandse architectenbureau, in de architects directory van stijlbijbel Wallpaper, de jaarlijks gepubliceerde toptwintig van veelbelovende jonge architecten. Maar nu, bij de oplevering van hun nieuwste werk, komen de architecten met de verrassing dat ze stoppen. Het Rebel House in Almere Poort blijkt het sluitstuk van hun samenwerking.

De markante bungalow, met gevels van aluminium golfplaten, is gebouwd in opdracht van de gepensioneerde mevrouw Rebel. Ze was uitgekeken op de standaardrijtjeshuizen en bakstenen brij van appartementen en maisonnettes. Toen ze besloot om een nieuw, 'laatste' huis te laten bouwen, wist zij dat ze iets anders dan anders wilde - in eerste instantie dacht ze aan iets paars. Niet zo vreemd dus dat ze terecht kwam in Almere, waar 'wild wonen' sinds jaar en dag wordt aangemoedigd en waar de grootste zelfbouwwijk van Nederland ligt. Op ikbouwmijnhuisinalmere.nl stuitte ze op een artist's impression van een huisje waarvan het puntdak niet omhoog, maar eigenwijs naar beneden knikte. Dat idee stond haar aan. Zo kwam ze terecht bij Baks Van Wengerden, die niet anders konden dan een Rebel House maken.

Het rebelse karakter van het huis komt voort uit de opgelegde res-tricties - net zoals bij mensen, die opstandig worden als je ze in hun vrijheid beknot. In de tuin mocht een bouwwerk van maximaal 9 bij 8 meter gebouwd worden, één laag hoog, en het beschikbare budget was slechts 100.000 euro (exclusief grond). Het Rebel House probeert zich te ontworstelen aan deze beperkingen, daarbij bestaande conventies negerend. Zo heeft het huis geen binnenmuren; via de voordeur beland je in een open ruimte, met in de vier hoeken de keuken, een zitplek, de eettafel en een slaapruimte. Het lichtgrijze blokje in het midden omvat de badkamer, de garderobekast, de wasmachine, een nis voor een logeerbed en een schuifwand, waarmee je in een handomdraai een aparte slaap- en woonkamer creëert. Boven het blokje zweeft de omgekeerde kap, met plafonds die zich als vleugels naar buiten toe uitstrekken - alsof het dak zomaar weg zou kunnen vliegen.

De keuze van de architect om de knik in het dak door te zetten in de gevels, is een pragmatische. Regelgeving schrijft voor dat een raamopening minimaal één meter afstand van de erfgrens moet houden; door de oostzijde iets naar binnen te vouwen, is aan die eis voldaan en kon elke gevel een eigen venster krijgen. Ondertussen ontstond met de knik aan de westzijde een vanzelfsprekende entree, gemarkeerd door een olijke luifel.

Het huis is ingepakt met aluminium golfplaten, een goedkoop en onderhoudsvrij materiaal - je wilt op je oude dag immers niet constant meer klussen. De architecten zagen het als een persoonlijke uitdaging om te bewijzen dat deze platen, meest gebruikt voor indus-triële gebouwen, zich ook prima lenen voor woningbouw - een test waarvoor ze met glans zijn geslaagd. De dakgoot, de raamkozijnen, de dubbele tuindeuren, het kiepraam - alle functionele zaken zijn naadloos weggewerkt in de abstracte façades. Alchemie lijkt het; trashy aluminium is in de handen van de ontwerpers veranderd in edelmetaal, een simpele schuur in een delicaat doosje.

Binnen draait de sfeer 180 graden. Met zijn dennenhouten interieur voelt de woning als een knus chalet, kneuterig bijna. Wat wel hetzelfde is als aan de buitenkant: de aandacht voor details. De boekenkasten in de gevel, de brede zitvensterbank, de aanrechtkastjes mét knik - elke millimeter is uitgedacht. Het maakt dat de ruimte rust uitstraalt, zelfs nu de bewoonster hem heeft ingevuld met meubels, kleden, planten, fotolijstjes, boeken en snuisterijen.

Baks Van Wengerden architecten, opgericht in 2008, maakte de afgelopen jaren naam met ambigue architectuur, gebouwen die gevoelens van herkenning en vervreemding oproepen. Aan een jarendertigwoning in Bentveld bouwden ze een uitbreiding in de vorm van een futuristische witte 'toeter', die zwaar contrasteert met de bakstenen gevels en tegelijkertijd de lijnen van dak, goot en interieur met elkaar verbindt. In Alkmaar verrees een archetypisch huis dat van top tot teen is bekleed met leisteen. Hun delicatessenwinkel in Oegstgeest, met schots en scheve gevels, drijft de spot met de brave buurpanden, maar past uiteindelijk wonderwel in het straatje.

Waarom stoppen Gijs Baks en Jacco van Wengerden? Volgens de architecten is het niet de crisis die hen heeft genekt, maar het verschil in persoonlijkheden - aanvankelijk hun kracht als creatief team. Baks volgt nu zijn droom om samen met zijn broer - eveneens architect - een nieuw bureau te beginnen, Van Wengerden gaat door als zelfstandig architect. Met de voltooiing van het Rebel House, waaraan deze week nog een architectuurprijs werd toegekend door de gemeente Almere, eindigt het bureau in elk geval waardig, op een hoogtepunt.

Beloning bijzondere architectuur

De gemeente Almere probeert al jaren mensen aan te moedigen om 'wilder' te wonen, met betaalbare zelfbouwkavels, welstandsvrije woonwijken en ontwerpprijsvragen voor experimentele huizen. Sinds kort is er ook een beloning voor mensen die daadwerkelijk out of the box bouwen: de architectuurbijdrage voor bijzondere architectuur. De prijs, een bedrag van 5.000 euro, is bedoeld om 'andersoortige' architectuur in Homeruskwartier Oost (1.500 zelfbouwkavels) te stimuleren. De supervisor van de wijk, Art Zaaijer, selecteert maximaal 20 woningen. Op 15 januari werd de architectuurbijdrage aan het Rebel House toegekend. Eerdere winnaars zijn onder anderen de door Jules Zwijssen ontworpen woonwerkvilla, de duurzame bungalow van Eco-mission en de houten parkwoning van architect Daan Bruggink.