Bloot date

In de tv-serie Adam zkt Eva daten koppeltjes naakt. Hoe heeft het zo ver kunnen komen? Het verloop van datingtelevisie in acht stappen.

Zet dinsdagavond twee schermen naast elkaar en zie hoe televisie is veranderd over een kleine vijftig jaar. Op het ene beeld The Dating Game, een spelshow uit 1965 waarin een vrouw op quasi- ondeugende wijze drie mannen ondervraagt zonder ze te kunnen zien en uiteindelijk een van hen uitkiest om op date te gaan. Op YouTube zijn veel fragmenten te vinden.

Schakel tegelijkertijd naar RTL 5 en zie een man en een vrouw - beiden poedelnaakt - elkaar voor het eerst ontmoeten op een onbewoond eiland, waar ze enkele dagen moeten 'overleven'. Adam zkt Eva heet dit laatste bedenksel in het genre van datingshows. Een format dat in eerste instantie opvalt om het oprekken van de grenzen van het tv-voyeurisme - voor zover dat nog mogelijk was.

Maar, 'het gaat er niet om dat je de hele tijd naar een piemel zit te kijken', zei producent Reinout Oerlemans in het AD. Nee, het zou vooral een sociaal experiment zijn. Beoordelen de singles, ontdaan van materialistische zaken als merkkleding en smartphones, elkaar eindelijk eens op het innerlijk? Of toch gewoon op de in het oog springende vleselijke kenmerken?

Van The Dating Game naar Adam zkt Eva - de vraag dringt zich op hoe het zover heeft kunnen komen. Vijftig jaar daten op tv, een tijdspanne met een schier oneindig aanbod, dat zich niet alleen kenmerkt door steeds wildere locaties en steeds meer bloot, maar ook door de hang naar authenticiteit. Dat aanbod wordt boven alles gekenmerkt door de onstuitbare opmars van reality-tv. De evolutie van datingprogramma's in acht fasen.

1 The Dating Game kreeg in 1987 een Nederlandse versie met Op goed geluk van de TROS. Carry Tefsen, met een grote bos rood haar, riep aan het eind van het programma 'op goed geluk!' en dan werd het schot dat de zenuwachtige kandidaten van elkaar scheidde opzij geschoven. Ongemakkelijkheid gegarandeerd. Meestal zag je meteen aan de verkrampte glimlach dat het nooit wat zou worden. In Liefde op het eerste gezicht, tussen 1991 en 1996 gepresenteerd door Rolf Wouters, Caroline Tensen, Mike Starink en Carlo Boszhard, lieten drie mannen en drie vrouwen zich van hun beste kant zien, waarna ze een van de kandidaten van het andere geslacht kozen. Als de rode lippen, de love connector, oplichtten, was er een match. In Blind Date (TROS), de opvolger van Op goed geluk, zagen we voor het eerst oudere singles en homo's.

2 Met de opkomst van emo-tv, in de vorm van programma's als de Surprise Show, Spoorloos en Het spijt me, was de tijd begin jaren negentig, toen de welvaart van de buis spatte en alles groots en meeslepend was, rijp voor tranentrekkende kijkcijferhits als Love Letters en All You Need is Love, waarin Linda de Mol en Robert ten Brink als relatiebemiddelaar, liefdesdokter en huwelijksmakelaar optraden.

Was je echtgenote erachter gekomen dat je je misdragen had op je vrijgezellenfeestje? Dan kon je haar om vergiffenis vragen voor het oog van televisiekijkend Nederland. Robert ten Brink gaf zonodig het laatste zetje. Love Letters liep tot 2005 en All You Need is Love is nog altijd op tv. De media spraken er destijds schande van. 'Nu nog geboorten en begrafenissen, dan kunnen we straks ons eigen leven overslaan', schreef een recensent van NRC Handelsblad.

3 Dat was pas het begin. Door de introductie van reality-tv konden we echt ons eigen leven overslaan en ons volledig onderdompelen in dat van een ander. In 1999 was er in Big Brother al een eerste tv-vrijpartij te zien, kort daarna zag een enorme reeks aan reality-datingshows het levenslicht. MTV, dat met The Real World al pionierde op reality-gebied en steeds minder videoclips uitzond, kwam met Dismissed (twee kandidaten strijden om één vrijgezel), Room Raiders (een vrijgezel kiest met wie hij of zij op date wil na een onverwachte inspectie van drie kamers) en Wanna Come In? (een nerdy kandidaat wordt tijdens een date gecoacht door een player). Stuk voor stuk programma's die het predicaat reality niet al te letterlijk namen en in meer of mindere mate volgens een script werkten, zoals vaker het geval zou zijn in dit genre.

Het SBS-6 programma Geboeid, een Big Brother-kloon waarin vijf mensen een week lang aan elkaar vastgeketend gevolgd worden door camera's, veroorzaakte een storm aan voorpubliciteit, maar wist de kijker niet te - sorry - boeien. Net als veel andere choquerende realityformats later was de uitvoering veel saaier dan het idee in eerste instantie klonk. Zie ook: Secret Story, Welkom bij de Kamara's en Sterren van de schans.

4 Na de eeuwwisseling ging het al snel niet meer om het vormen van nieuwe koppels, maar om het op de proef stellen van bestaande relaties. In programma's als Temptation Island, Blind Vertrouwen, Love Test, The X Effect en The Villa vertrekken jongeren naar luxueuze locaties om te kijken of hun verkering bestand is tegen de verleidingen van de liefde en de lusten, met leuke geldbedragen in het verschiet. Meestal bleken de verlokkingen - of de hoeveelheid drank - al snel te veel. Menig relatie strandde en de kijker smulde ervan; miljoenen mensen keken tot diep in het vorige decennium naar deze 'alles kan kapot'-shows. Dat de goede smaak nog verder opgerekt kon worden, bewees RTL vorig jaar met het door Jan Kooijman gepresenteerde programma Cheat On Me, waarin stellen aan een andere partner werden gekoppeld en niemand mocht weten wie nou echt bij wie hoorde. De manier om dat inderdaad geheim te houden, was uiteraard door (onder het toeziend oog van je echte partner) schaamteloos vreemd te gaan. Een soort Wie is de mol? voor stelletjes dus (waar niet bijster veel mensen naar keken).

5 Ongeveer tegelijkertijd in opkomst als Temptation Island en even populair was The Bachelor, met al zijn Nederlandse en Amerikaanse seizoenen en vele spin-offs. Het idee is simpel: een begeerlijke vrijgezel mag kiezen uit een grote schare gewillige kandidaten die in zogenaamde rozenceremoniën een voor een afvallen. Uiteindelijk worden de dates steeds intiemer en heeft de vrijgezel met alle laatste kandidaten de liefde bedreven, alvorens hij of zij een keuze maakt. Al leerde de tijd dat die keuze - in goede datingshowtraditie - zelden of nooit definitief was. 'Sprookje tussen 'Bachelor' Lars en Karin alweer voorbij', kopte het AD bijvoorbeeld.

Behalve een vrouwelijke versie, The Bachelorette, ontstonden er afgeleiden als Ja, ik wil een...miljonair!/Who Wants to Marry a Multi-Millionaire? en Joe Millionaire, waarin een bouwvakker zich voordeed als miljonair. Take Me Out, gepresenteerd door Eddy Zoey, draaide het principe om: een man stelt zich voor aan een groep van dertig vrouwen die zichzelf mogen wegdrukken als ze niet geïnteresseerd zijn.

6In het kielzog van deze programma's, waarin vele kandidaten strijden om één persoon, ontwikkelde zich een nieuw subgenre: (pseudo-)beroemdheden die zich aanbieden. In Amerika begon deze trend in 2006 met Flavor of Love, waarin de rapper Flavor Flav op zoek gaat naar de liefde. MTV volgde het voorbeeld met A Shot at Love, waarin erotisch model Tila Tequila aanpapt met jongens én meisjes. Bij RTL kozen Froukje de Both en Tatjana Šimic - zeer vrijblijvend - een man. En ook Oh oh Cherso-sterren Joey, Jokertje, Barbie en Matsoe Matsoe kregen ieder een eigen datingshow.

7 Onder het geweld van al deze kitsch en vulgariteit groeide één brave datingshow sinds 2004 uit tot de grootste kijkcijferhit van de afgelopen jaren. Boer zoekt vrouw, in tegenstelling tot wat veel mensen denken geen oorspronkelijk Nederlands format, haalde in 2011 het aantal van 5,2 miljoen kijkers. Ter vergelijking: naar het huwelijk van Willem-Alexander en Máxima keken zes miljoen mensen. Het programma, dat met De speld in de hooiberg een SBS spin-off kreeg, stond symbool voor een tweeledige ontwikkeling in Nederland: de wederopstanding van ongegeneerd chauvinisme (denk ook aan Ik hou van Holland) en de terugkeer van feelgood-tv, waarbij de nadruk op authenticiteit kwam te liggen.

Na al die sterren, miljonairs en overdreven strakke lijven wilden we gewone mensen, échte mensen. In de praktijk kwam dat neer op stamelende boeren die bijzonder goed waren in het creëren van ongemakkelijke situaties. BNN deed vorig jaar met Stop In the Name of Love ook een poging om liefde in de provincie aan de kijker te slijten. Onder leiding van Nicolette Kluijver trokken vijftien vrijgezelle meisjes uit de Randstad in een bus door Nederland.

8 Nu reisde Nicolette Kluijver, die inmiddels de overstap naar RTL heeft gemaakt, naar Panama voor de opnamen van Adam zkt Eva. Het programma lijkt een combinatie te zijn van de film The Blue Lagoon, waarin een jongen en een meisje (een 14-jarige Brooke Shields) na een schipbreuk op een tropisch eiland opgroeien, en Daten in het donker, de show waarin kandidaten elkaar alleen aftastend kunnen beoordelen op uiterlijk (en dus niet op kleding of andere materialistische zaken).

De kandidaten stonden in de rij, volgens Eyeworks. Zoals gebruikelijk bij het lanceren van een spraakmakend format hullen de producent en de zender zich in een mysterieus stilzwijgen. Dat betekent doorgaans dat de uitvoering minder spannend is dan verwacht. Van kandidaten die verhongeren, zal geen sprake zijn. Ze worden 'voorzien van de belangrijkste basisbehoeften'. Geslachtsdelen komen 'niet prominent in beeld'. 'We blurren niets, maar we zoomen ook niet in', zegt een woordvoerder. Behalve de naakte ontmoeting is er nog een uniek aspect aan deze datingshow: het gaat per aflevering slechts om twee mensen, ze moeten het - eventueel letterlijk - met elkaar doen. Op goed geluk, inderdaad.

 

 

Mogo Mogo

Adam zkt Eva is opgenomen op het fotogenieke Mogo Mogo, een onbewoond tropisch eiland aan de Stille Oceaanzijde van Panama in de Golf van Panama. Mogo Mogo maakt deel uit van de Pareleilanden, een archipel bestaande uit tweehonderd eilandjes. Eerder werden hier drie seizoenen van de Amerikaanse serie Survivor opgenomen en later streken de teams van de Nederlandse spin-off Expeditie Robinson hier neer voor het seizoen van 2006. Ook Israëlische en Engelse edities van deze programma's werden hier opgenomen. Mogo Mogo is slechts een kilometer lang van noord naar zuid.