'NIET TE GRETIG ZIJN'

Derek de Lint is terug uit Canada en het buitenlandse filmavontuur. Terug in Nederland, en terug op het toneel - voor het eerst sinds lange, lange tijd....

'Nee, nee, nee, Derek! Géén Görinkje spelen!'' Dat was een continueregie-aanwijzing. Want dat ging ik toch bijna automatisch doen, als eenfilmacteur. Onwillekeurig zo'n stem opzetten (hij buldert) en (zaktonderuit, buik naar voren) proberen die pens te spelen. Want ik lijk netzoveel op Göring als op dat jampotje hier.'

Dat potje is onderdeel van de lunchtafel bij zijn impresariaat inAmsterdam. Derek de Lint is terug. In Nederland, na ruim tien jaar werk enwonen in Canada. En, opmerkelijk, terug op het toneel. In Mephisto, eenbewerking van het boek van Klaus Mann door Paul Binnerts, die ookregisseert.

De Lint is Göring dus, daarnaast speelt hij schrijver Thomas Brückneren theaterdirecteur Gottschalk Kroge. Meerdere rollen, net als de andereleden van het ensemble - Huub Stapel uitgezonderd, hij speelt de titelrol in deze vrije productie.

Terug naar de basis. O ja, doodeng, beaamt hij. Want Derek de Lint (55)maakte al vroeg naam met films als Soldaat van Oranje, De Aanslag, KortAmerikaans, Van de koele meren des doods, om even een paar Nederlandsetitels te noemen. Maar theater? 'Twee jaar Kleinkunstacademie', zegt hijglimlachend, 'met hele basale toneellessen. Mijn debuut was Thuis, van HugoClaus, daarna nog twee Ayckbourns gedaan en de Rocky Horror Show, nee - inhet theater heb ik mijn sporen absoluut niet verdiend.' En toch bleef hettrekken. Omdat er ondanks alles goede herinneringen aan die ervaringenkleefden. En omdat het voelde alsof het er op een of andere manier niet vangekomen was - vanwege de film, steeds. Maar nu gaat het gebeuren. Hij is'apetrots' op Mephisto. 'Prachtige bewerking. Dit is ook het soort theaterdat ik moet léren, het voelt soms haast als een masterclass. Maar dit iswat ik wil, met de billen bloot. Figuurlijk dan.'

Nou ja, inmiddels zit hij ook weer in een film, Zwartboek van PaulVerhoeven, die dit najaar uitgaat. En hij kreeg een rol in GooischeVrouwen, televisie dus. Vorig jaar kwam dat alles zo'n beetje samen. Alsofpuzzelstukjes eindelijk op hun plaats vallen.

Verhoeven is een oude bekende; De Lints reputatie groeide aanzienlijkmet de rol van foute student Alex in Soldaat van Oranje (1977). Tijdens datcastingsproces kwam Verhoeven, samen met Rob Houwer en Hans Kemna, kijkennaar het toneelstuk Thuis. 'We stonden in Hoorn. Ik speelde de jonge Clausen moest met een zachte g; enfin, voor Belgen moet dat een soort cabaretgeweest zijn. Het sloeg nergens op. In mijn eerste grote recensie stond:De Lint is de pispaal van het stuk'. Ik probeerde er nog een positievedraai aan te geven, maar ik denk niet dat het echt beeldschoon wasallemaal. Houwer, Kemna en Verhoeven heb ik niet meer gezien. Maar daaropkwamen ze naar de Rocky Horror Show en drie dagen later had ik het contractvoor Alex op zak.'

En de rest - geschiedenis? Films volgden elkaar op, De Aanslag uit 1986kreeg een Oscar (beste buitenlandse film), twee jaar later was daar de rolin The Unbearable Lightness of Being naast Lena Olin en Daniel Day-Lewis.De Californian Dream lonkte, er volgde een reeks buitenlandse producties.Maar verkassen naar Hollywood ging De Lint (en zijn gezin) te ver.

Goed, voor even was het wel geweldig. Een maand of zes woonden ze er,voor de serie China Beach. 'Een half filmseizoen. Je wordt overgevlogen,met het hele gezin in een huis gezet, zo'n complex met jacuzzi en zwembad,we gingen naar Hawaii op vakantie. De kinderen vonden het te gek.

Maar al met al is het onwerkelijk. Feitelijk koop je met al dat gelddat je verdient een plek out of society, buiten de maatschappij. Een fortmet een nanny, een beveiligingssysteem en een ommuurde tuin - het stond zolijnrecht tegenover het leven dat wij hier leidden in de binnenstad vanAmsterdam - ik zag het niet zitten, zelfs niet voor een mooie aanbieding.'

Maar toen bleek dat die mooie aanbieding gedraaid werd in Vancouver,Canada - 'Hollywood-North' waar vanwege het gunstige belastingklimaat ende Canadese dollar veel wordt geproduceerd - veranderde de zaak. Vancouverwerd thuisbasis, Derek de Lint drijvende kracht achter horrorseriePoltergeist: The Legacy.

En dan toch terug. Hij pauzeert even, zegt dan: 'Taal is eigenlijk deechte reden waarom ik ben terug gekomen. Taal, het belangrijkste instrumentvoor een acteur. In twintig jaar buitenland heb ik mijn talen vrij goedontwikkeld, maar ik ben ook tegen grenzen aan gelopen. Zo ben ik nooithelemaal mijn accent kwijtgeraakt.

'En ja, het cultuurverschil. Dat heeft met humor te maken en ook datis een taalkwestie. Toen Poltergeist na vier seizoenen ophield, voelde ikme een vreemde eend in de bijt. Telkens weer terug naar LA om daar gecastte worden en te horen dat een Europeaan voor die en die rol ondenkbaarwas.' Of tweede of derde keus zijn, omdat anderen meer bankable namenhebben, of omdat de casting politiek is.

Terug dus. Al moet gezegd dat Derek de Lint de laatste jaren ook nietecht helemáál weg was. Poltergeist was te zien op SBS6, verder dook hijop in Tom & Thomas, Baantjer en de VPRO-serie Mevrouw de minister, alsde minister-president. Dat laatste was leuk.

'Toen viel het kwartje: verdomme, ik wil Nederlander spelen. Net zoalsin Zwartboek nu waarin ik een Haagse communist speel die in het verzet zit.Er kleeft mij cultureel al zo veel aan dat ik niet hoef te spelen, terwijlals ik in een Amerikaanse film een Russische mafioso speel, ja. . . ik hebniks van een Russische mafioso!'

Maar dat kun je zo bedenken, intussen had De Lint drie zonen op eenCanadese school en een vrouw met een bloeiend bedrijf aldaar. Bovendien:in Nederland een plek heroveren vanuit Vancouver? 'Je zit toch nietgeregeld in de kroeg met collega's.' Er kwam wel eens wat langs in devrije-productiesfeer maar: ' Láppen tekst, dragende rollen, weliswaar inhet Nederlands vertaald maar overduidelijk van Anglo-Amerikaanse origine - nee. Niet te gretig zijn. Artistic suicide zou dat zijn geweest. Ik zouplat op m'n bek zijn gegaan.

'Maar ik herinner me een jubileumfeestje waarbij het Nieuwe de la MarTheater was afgehuurd, scenaristen was gevraagd een gelegenheidsstuk teschrijven en acteurs waren uitgenodigd een rol voor hun rekening te nemen.Stond ik opeens naast Gijs Scholten van Aschat en allerlei andere mensendie ik verder nauwelijks kende voor een eenmalig optreden. Eng! Met eenhele zaal vol producenten en overige geïnteresseerden. Later hoorde ik viavia dat het wel was opgepikt: goh, De Lint op het toneel!? Misschien datDiederik en Arjen er toen ook wel bij waren. Heb ik nooit gevraagd.'Hummelinck (en) Stuurman dus, van het gelijknamig impresariaat waarvan hijMephisto kreeg toegestuurd.

Ik ga een toneelstuk doen, zei hij tegen zijn manager in LA. 'Ik ben uitde running. Ze antwoordde, letterlijk: ''Ik weet zeker dat je als een beteracteur terugkomt.'' Ze voelde dat ik aan het verdrogen was.'

Met Paul Binnerts klikte het. 'Van je regisseur moet je houden. Soms benje zo gretig, wil je zo graag spelen, dat je daar maar vast vanuit gaat.Hoe dan ook, met Paul zit 't goed. Zijn stuk gaat ergens over en ik vindde vorm heel mooi: je kunt een link leggen naar de maatschappelijkesituatie van nu, maar het ligt er niet duimendik bovenop. De angst enonzekerheid binnen de samenleving, Europa toen en nu - je kunt dat nooitzo maar op elkaar leggen, en toch zijn er belangrijke overeenkomsten. Nee,het is geen makkelijk theater, er zitten Duitse liedjes in en het isnatuurlijk politiek. Het is niet: gaan zitten en lachen.'

Mephisto (de film van Istvan Szabo met Klaus Maria Brandauer was in dejaren tachtig een hit) van Klaus Mann speelt in een Duits theatermilieu injaren dertig. Spil is Hendrik Höfgen (geïnspireerd op acteur/regisseurGustaf Gründgens), die in tijd van ernstige troebelen heen en weer zwalkttussen ambitie en gewetensnood: een glanzende carrière lonkt, maar tenkoste van zijn persoonlijke integriteit ten tijde van opkomst en ondergangvan het nazi-regime.

De Lint is de vertegenwoordiger van dat regime als zelfbenoemdkunstkenner Göring; vervolgens is hij schrijver Brückner (in wie ThomasMann, de vader, te vermoeden valt) én theaterdirecteur Gottschalk. 'Hetis een driehoek van verschillende karakters.' Lacht: 'Géén Görinkje! Hetis voor mij een geweldig zoekproces waar ik nog steeds mee bezig ben. Ikben ook dolblij met acht try-outs.'

De eerste heeft hij net achter de rug en ondanks zijn energieke maniervan doen, ziet hij wat moe. Het was laat. Spannend.'Als je de fout in gaat,moet je het ter plekke herstellen. Film is toch een montage vanhoogstandjes. Het mooie van theater is: je kunt eronder beginnen en bovenopeindigen. Denken: o, jongens meer kolen op het vuur. Even de sluitspierenaanspannen.'

'Ik heb vroeger wel eens gedacht: ik ga zelf schrijven, ik ga gewoonzelf m'n werk creëren. Maar als ik een script lees als van Mephisto,Zwartboek - dan denk ik: nee, het is een vak. Schoenmaker blijf bij jeleest, in godsnaam! Ik ben na dertig jaar eindelijk acteur - laat dieschrijvers hun script schrijven en laat ik het nou spelen.'

Even later: 'Maar als deze schoenmaker aan iets anders denkt, dan is datlesgeven. Geen acteerlessen, niets technisch, maar ik denk dat ik mensenenthousiasme voor het vak kan bijbrengen. Ik denk zelf terug aan tweeleermeesters uit de tijd dat ik op de kunstacademie in Twente zat: Johanvan Loon, keramist, en Jan Jansen, schoenontwerper. Ik heb bij de éénheus wel eens een potje gedraaid en zowaar bij de ander een paar laarzengemaakt, maar het is meer hun ervaring en levenshouding die indruk maakten.Die twee hebben me uiteindelijk doen besluiten naar de theaterschool tegaan. Dat is mooi.'

Stand-up comedy moest het worden. ' Humor is een levenssap, maar bij eenborrel een mop vertellen, dat is het niet. Humor is gebaseerd op leed: whenthe shit hits the fan, daar een draai aan weten te geven. Dat moet jekunnen opschrijven, en dat kon ik niet.' Enfin, toen kwam hij Hugo Claustegen in de trein. Hij lacht.

'Als ik iets heb opgebouwd in die jaren, dan is het vrijheid. Ik ga ookzeker niet alles weggooien wat ik in de VS heb bereikt: een heel netwerk.Maar ik wil de basis naar Amsterdam verleggen. Grappig, wel: op het momentdat het rond ging zoemen dat ik in Zwartboek stond, kreeg ik een aanbod omin Simon Wests When A Stranger Calls te spelen. Ik hoefde niet eens auditiete doen! Wanneer ik smachtend in LA had gezeten, had ik die rol nooitgekregen. Dat wil ik zo houden. Rustig kijken wat ik kan doen, en ietsmoois kiezen. Want deep down gaat het om dat ene moment.'

Aarzelt: 'Ik weet niet hoe ik het moet uitdrukken, ook met film heb jedat. Een soort tinteling, iets in je lichaam - alsof je een toon uit eeninstrument wilt halen, en je háált 'm, je raakt die toon. Gisteren, deeerste try-out, ineens voor die zaal - het moment dat je voelt dat die toonoverkomt. Dat is waarom je acteur wilt worden. Denk ik.'