De brandende Grenfell Tower in het westen van Londen.
De brandende Grenfell Tower in het westen van Londen. © Jeremy Selwyn / Hollandse Hoogte

Als ratten in de val: zo was de hellenacht in verwaarloosde flat Londen

Londen gebruikt oude flats om arme bewoners te huisvesten. Brandveilig zijn die gebouwen vaak niet, zoals woensdag bleek in West-Londen. Minstens twaalf mensen stierven in de vuurzee.

Hamida durft niet te kijken naar de smeulende torenflat. Negen uur nadat de 24 verdiepingen tellende Grenfell Tower in het West-Londense Kensington vlam vatte, staat het 13-jarige meisje verweesd op straat, samen met een vriendinnetje. In haar hand een mobieltje, een bron van hoop.

De nabijgelegen flat waarin ze woont is op dat moment nog ontruimd wegens instortingsgevaar van de zwartgeblakerde rampflat, maar dat is wel het minste van haar zorgen. 'Jaha woont daar, en Firdous, en Warbada', zegt ze, vechtend tegen de tranen.' 'En Luana toch ook?', vraagt haar vriendin. Dan lopen de twee naar de Rugby Portobello Trust, een van de opvangcentra in dit armere deel van de puissant rijke Royal Borough of Kensington en Chelsea.

Het belangrijkste heb ik nog, dat is mijn leven

Vishandelaar Hamid Wahbi

Vijf vragen over brandveiligheid in Nederland

Nederlandse gebouwen moeten voldoen aan strenge brandveiligheidsmaatregelen om rampen als die in de Londense flat te voorkomen. Alleen: datzelfde geldt voor Engelse flats. Kan het in Nederland dan ook misgaan?

De ramp zou rond kwart voor een 's nachts zijn begonnen toen een ijskast vlam vatte in een van de flats op de benedenetages. Binnen een half uur was er sprake van een inferno, mogelijk door kunststof en schuim waarmee het gebouw onlangs is opgeknapt en geïsoleerd.

Het werk van de tweehonderd brandweermannen werd bemoeilijkt omdat er maar één weggetje naar de 43 jaar oude flat loopt, bedoeld voor de vuilophaal. Vele bewoners zaten in de val, stikkend in de rook, in doodsangst voor het vuur. Sommigen probeerden via aan elkaar gebonden lakens te ontkomen, als gevangenen. Anderen sprongen. Een moeder wierp haar baby vanaf de tiende etage naar buiten. Het kindje werd opgevangen. Wat er met de moeder is gebeurd, is nog onbekend.

In de vroege avond werd duidelijk dat er zeker twaalf doden zijn, maar de lijst van vermisten is nog lang. Op straat vertelt Hamid Wahbi dat hij op tijd vanaf de zestiende etage naar beneden is gestormd, op zijn blote voeten. 'Vier, vijf treden tegelijk. Ik was gelukkig nog wakker vanwege de ramadan', zegt de Marokkaans-Britse vishandelaar die morgen op de hadj naar Mekka zou gaan. In zijn handen houdt hij een tandenborstel en tandpasta, en een telefoonoplader. 'Maar het belangrijkste heb ik nog, dat is mijn leven.'

De nieuwe, dure woontorens zijn bedoeld voor de rijken - gebouwen die niet meteen afbranden door kortsluiting

Arme bewoners

Hij tuurt naar het gebouw waar hij jarenlang heeft gewoond, een gebouw dat nu doet denken aan een van de Twin Towers na 11 september. Een hulpverlener biedt hem water aan, tegen de hitte. Hij bedankt vriendelijk. Het is nog ramadan.

De Grenfell Tower is een van de vele torenflats die her en der in de Britse hoofdstad staan. In dit gebied staan er nog vier, waaronder de befaamde Trellick Tower. Ze zijn vrijwel altijd eigendom van gemeenten die ze gebruiken om arme bewoners in te huisvesten.

De nieuwe, dure woontorens die de laatste jaren zijn verrezen, zijn juist bedoeld voor de rijken, buitenlandse investeerders vaak. Dat zijn gebouwen die niet meteen afbranden door kortsluiting. Veel Engelsen zelf staan trouwens nog steeds huiverig tegen wonen in de lucht. In Oost-Londen overleden in 1968 vier mensen bij een ontploffing in het 22 etages tellende Ronan Point en in 2009 kwamen negen mensen om bij een brand in een flat te Camberwell.

Tekst gaat verder onder de foto.

De woningen van armen worden verwaarloosd, in de hoop dat ze vertrekken

Onderwijzeres Miranda

In de 67 meter hoge Grenfell wonen met name immigrantenfamilies. In de belendende laagbouw wonen de leden van de blanke arbeidersklasse, terwijl in de rest van Kensington de rijken wonen, in witte of pastelkleurige panden. 'Het stadsdeel hier bekommert zich alleen om het rijke deel', zegt Miranda, een onderwijzeres, die Hamida en haar vriendin heeft getroost, 'de armen worden genegeerd, hun woningen verwaarloosd, in de hoop dat ze vertrekken. Als je de tweedeling van Londen wilt zien, moet je hier zijn.'

Terwijl het blussen van de brand nog gaande was doken de eerste bewijzen op van deze verwaarlozing. De Grenfell Action Group, een bewonersvereniging, heeft vier jaar geleden al gewezen op het brandgevaar.

De bedrading van de 120 flats was verouderd, er bestond geen brandcertificaat en het centrale brandalarm bleek nutteloos te zijn. In de hal hingen bordjes waarop bewoners wordt aangeraden binnen te blijven bij brand.

Overbevolkte flat

Een buurvrouw van me is bijna geëlektrocuteerd toen ze een broodrooster aandeed

Grafisch ontwerper James Wood

'In de gemeentewoningen komen veel ongelukken voor, zoals brandjes en kortsluitingen. Een buurvrouw van me, een verpleegster, is bijna geëlektrocuteerd toen ze een broodrooster aandeed', zegt James Wood, grafisch ontwerper, 'het stadsdeel heeft het beheer uitbesteed zodat het juridisch niet aansprakelijk is.' In 2013 verscheen een rapport over brandgevaar in torenflats als de Grenfell Towers. Daar is destijds niets mee gedaan door de staatssecretaris van Huisvesting die nu - saillant - stafchef van Theresa May is.

Buurtbewoner Douglas Kennedy zegt dat er in de gemeentewoningen regelmatig gas lekt uit pijpen die niet meer worden gebruikt. 'Het probleem is dat de gasleverancier 1.800 pond vraagt om die pijpen te verwijderen. Zoveel geld hebben mensen vaak niet.'

Hij vertelt in 2011 in de rampflat te zijn geweest om bij elke deur aan te bellen voor de volkstelling. 'Het is een overbevolkte flat.'

Op de straten rondom het gebouw sjouwt 's middags vrijwel iedereen met tassen met kleren, dozen vol eten, naar opvang in kerken, buurtcentra en sportscholen. Vanuit de duurdere helft van het stadsdeel komen Mercedessen aangereden, met kofferbakken vol proviand. Een vrouw komt op de fiets uit de richting van Notting Hill, met een slaapzak in een rieten mandje.

Twee bewoners lopen rond met een dienblad met een sierlijke theepot, een thermoskan vol koffie en sandwiches, op zoek naar politieagenten en brandweermannen die even willen bijkomen.

'Het is geweldig hoe de buurt bijeenkomt', zegt Tony Peters, een werkloze bezorger van Jamaicaanse komaf, 'ik ben hier geboren en getogen. Het is een levendige wijk, waar kinderen op straat spelen. Les Ferdinand, de voetballer, komt hier vandaan. Er is hier een hechte gemeenschap, dit is het echte Kensington, het échte Londen.'

Dan gaat de telefoon. Tony hoopt dat het Moses is, een vriend die op de zevende verdieping woont.

Hij is het niet.