Een van de verdachten ligt op de grond nadat hij is neergeschoten door de politie.
Een van de verdachten ligt op de grond nadat hij is neergeschoten door de politie. © REUTERS

Drie aanslagen in drie maanden: Brexit-verkiezingen zijn nu terreurverkiezingen

De aanval van jihadisten op uitgaanspubliek in Londen is de derde terreuraanslag in Groot-Brittannië in drie maanden. Met nog drie dagen tot de verkiezingen wachten premier May lastige vragen.

Het is druk in de cafés, kroegen en restaurants bij Borough Market, de duizend jaar oude voedselmarkt die zo populair is geworden dankzij topchef Jamie Oliver en filmpersonage Bridget Jones. Er wordt gedronken, gerookt, gelachen, nagepraat over de Champions League-finale. De akoestiek op deze zwoele avond is er een van levensplezier, een al te menselijke kwaliteit die zo wordt gehaat door de drie jihadisten die rond half elf opduiken.

Met slagersmessen steken en snijden ze om zich heen, Allah luidruchtig erend. Een van de godsdienstwaanzinnigen draagt een nep-bomgordel over zijn Arsenal-shirt.

Na acht minuten arriveert de gewapende politie die het drietal met 46 kogels doodt.

Het is de derde terreuraanslag in het Verenigd Koninkrijk binnen drie maanden. Net als in Manchester, twee weken terug, richten de jihadisten zich op het uitgaanspubliek, en net als bij de Westminster-aanslag hebben ze een bekende brug opgezocht. Voordat ze Borough Market terroriseren, maaien ze met een gehuurde bestelbus voetgangers neer op London Bridge. De brug van het beroemde kinderrijmpje London Bridge is Falling Down, de brug ook die door T.S. Eliot in Het Barre Land met de dood in verband werd gebracht. 'Operation London Bridge' is de codenaam voor het draaiboek bij het sterven van koningin Elizabeth.

Aanslag op de wereld

Nu gaan de gedachten uit naar haar gestorven onderdanen, onder wie mensen die naar Londen waren gekomen voor een beter bestaan. De eerste geïdentificeerde slachtoffers zijn een jonge Franse barista en een even jonge Canadese vrouw die stierf in de armen van haar verloofde. Laatstgenoemde werkte in Londen voor daklozen.

Het is geen aanslag op Londen, maar op de wereld. En de wereld had teruggevochten, bleek naderhand. Een Roemeense bakker had een van de terroristen met een krat op zijn hoofd geslagen, een Londense bouwvakker had de belagers bekogeld met alles wat los en vast zat, tot en met een fietsmandje. Een supporter van de voetbalclub Millwall ging de terroristen met blote vuisten te lijf.  I'm fucking Millwall,' riep hij, reagerend op 'Islam, this is for Allah.' Hij raakte zwaargewond, maar door zijn moedige optreden redde hij levens van andere kroegbezoekers.

De foto van een man die over Londen Bridge wegrent met een onafscheidelijke pint zegt alles: schrik, maar ook de drang tot vreugde en plezier.

Blitz-spirit

Verontwaardiging is er op de dag erna over The New York Times die ten onrechte had geschreven dat Londen 'duizelt' na weer een aanslag. In de Britse hoofdstad klinkt evenwel vastberadenheid. Er wordt als vanouds gesproken over de Blitz-spirit, gesymboliseerd door de foto waarop te zien is dat een melkboer met verse melk over het puin van de Luftwaffe-bombardementen loopt. Of over de IRA, die het leven jarenlang ontregelde door bomaanslagen op pubs, politici, politie en koninklijke paarden. Een buitenlandse journalist beweert treffend dat alleen een laagje sneeuw het leven in Londen kan ontregelen.

Maar toch, dit is een andere soort vijand, van een andere orde. Jihadisten streven geen politiek doel na, maar totale vernietiging van de Britse cultuur, en de westerse in het algemeen. MI5 schat dat er 23 duizend jihadisten rondlopen, van wie drieduizend in de gaten worden gehouden. In de afgelopen maanden zijn vijf aanslagen voorkomen.

Een paar uur na het bloedbad op Borough vinden er invallen in Barking plaats, een Oost-Londense wijk met veel moslimimmigranten én aanhangers van extreem-rechtse partijen, twee gescheiden werelden. De politie pakt twaalf mensen op, onder wie enkele vrouwen in boerka. Tranen zijn zichtbaar door het oogbalkje.

'Genoeg is genoeg'

Een van de daders blijkt, wederom, een bekende van de politie te zijn. Het is de 27-jarige Khuram Butt, zoon van een Pakistaanse asielzoeker die zo enthousiast was over IS-filmpjes op YouTube dat een bezorgde kennis de politie informeerde. Later kreeg de politie ook te horen dat deze fanaticus kinderen in een park warm probeerde te maken voor de jihad. Als een kinderlokker deelde hij snoepjes uit. Vorig jaar was in een tv-documentaire over Britse jihadisten te zien hoe deze KFC-bediende bij een demonstratie ruzie maakt met een diender omdat hij met een IS-vlag wil gaan zwaaien. Zijn broer diende in het Britse leger.

Deze tolerantie van extremisme staat centraal in de toespraak, zondag, van Theresa May. 'Genoeg is genoeg,' zegt de premier streng. Haar minister van Buitenlandse Zaken Boris Johnson meldt dat 'de waterput van de tolerantie leeg aan het lopen is'. Critici vragen zich meteen af waarom of het na 'Manchester' al niet genoeg was.

Er doemen lastige vragen op voor May, die voor haar premierschap zes jaar lang op Binnenlandse Zaken heeft gezeten. Waarom mochten vierhonderd Syriëgangers zomaar naar het eiland terugkeren? Waarom blijft haar regering zaken doen met Saoedi-Arabië? Waarom zijn er twintigduizend agenten minder dan in 2010?

Dat laatste was voor Jeremy Corbyn maandag reden May te verzoeken om, drie dagen voor de verkiezingen, op te stappen. Maar de socialistische oppositieleider heeft zijn eigen mankementen. Na de Bataclan-terreur in Parijs had hij op de televisie gezegd 'niet blij' te zijn met de 'gevaarlijke en contraproductieve' shoot-to-kill-tactiek van de gewapende eenheden. Verwijten dat hij sympathie koesterde voor de IRA en Hamas achtervolgen hem, evenals zijn afkeer van drone-aanvallen op terroristen. Zijn metgezel John McDonnell, beoogd minister van Financiën, heeft enkele jaren geleden voorgesteld de inlichtingendiensten af te schaffen.

Terreurverkiezingen

De Liberaal-democraten kampen, in het licht van de terreur, met hun imago als partij van de mensenrechten. Was het niet Nick Clegg die als vicepremier de antiterreurwetten van Tony Blairs New Labour had laten verwateren, gesteund door de rechterlijke macht? Het wekt allemaal weinig vertrouwen. Sneller dan na de Manchester-tragedie hervatten de partijen het moddergooien. Critici bestempelen dit als smakeloos maar het hoort ook, zeker in verkiezingstijd, bij het democratische proces dat de jihadisten zo verachten. Om dezelfde reden gaan de verkiezingen van May, hoe ongelegen ook, donderdag gewoon door.

Wel zijn het de terreurverkiezingen geworden, in plaats van de Brexit-verkiezingen.