GroenLinks vrouwenpartij, CDA weer in trek bij de boeren en nog 9 opmerkelijke feiten
© ANP

GroenLinks vrouwenpartij, CDA weer in trek bij de boeren en nog 9 opmerkelijke feiten

De uitslagen van de Tweede Kamerverkiezingen

1. Uitslag staat nog niet vast

Nog steeds zijn niet alle stemmen binnen, in ongeveer 20 van de 388 gemeenten werd rond de klok van 8.00 uur vanmorgen nog geteld. Daarbij heeft een aantal gemeenten, waaronder Amsterdam, Den Haag en Utrecht, laten weten dat zij in de loop van vandaag of morgen met een officiële uitkomst komen. De definitieve uitslag laat dan ook nog op zich wachten.

Het is goed mogelijk dat sommige partijen nog een zetel winnen of verliezen: door het grote aantal deelnemende partijen zijn er acht restzetels te verdelen, er zijn soms maar een paar extra stemmen nodig om zo'n restzetel van het ene naar het andere kamp te laten gaan. De officiële uitslag wordt naar verwachting pas op maandag door de Kiesraad vastgesteld. 

2. VVD is de grootste

Zetels

VVD: 33
PVV: 20
CDA: 19
D66: 19
GroenLinks: 14
SP: 14
PvdA: 9
ChristenUnie: 5
Partij voor de Dieren: 5
50Plus: 4
SGP: 3
Denk: 3
Forum voor Democratie: 2

De opkomst lijkt uit te komen op 80,4 procent, aanmerkelijk hoger dan vier jaar geleden. Vast staat verder dat de VVD ondanks een verlies van 8 zetels met afstand de grootste partij is geworden, de liberalen houden 33 zetels over. In de prognose volgt de PVV met 20 zetels. Bij de exitpoll van gisteravond stond die partij nog op gelijke hoogte met CDA en D66: alledrie op 19. Maar met het tellen van de stemmen is die verhouding dus iets verschoven. Voor de PvdA zijn de verkiezingen op een historische nederlaag uitgelopen. Grote winnaar van de verkiezingen is GroenLinks, dat van 4 naar 14 zetels gaat.

3. Minimaal vier partijen nodig voor coalitie.

Buma heeft al gezegd dat hij geen trek heeft in een progressief kabinet

In de veelkleurige nieuwe Tweede Kamer zijn minimaal vier partijen nodig voor een meerderheid. Aangezien alle partijen hebben gezegd dat zij niet met de PVV willen regeren, lijkt de meest logische coalitie VVD, CDA, D66 en ChristenUnie te zijn. Die samenstelling kan volgens de laatste prognose rekenen op een krappe meerderheid van 76 zetels. In de Eerste Kamer kan die ook op de kleinst mogelijke meerderheid rekenen (38 zetels).

Een andere optie is met GroenLinks, in plaats van de ChristenUnie (85 zetels in de Tweede Kamer, 39 in de Eerste Kamer). Maar Jesse Klaver heeft eerder laten weten zo'n samenwerking met een groot rechts blok eigenlijk niet te zien zitten. Klaver hintte tijdens het Rode Hoeddebat van RTL Nieuws eerder op een coalitie 'over links' van CDA, D66, SP, PvdA en GroenLinks. Maar die combinatie blijft vooralsnog steken op precies 75 zetels. Daarnaast heeft Sybrand Buma van het CDA al gezegd dat hij geen trek heeft in een dergelijk progressief kabinet.

4. PvdA is weggevaagd

Hans Spekman zei vannacht dat hij aanblijft

De kans dat de PvdA in een nieuw kabinet stapt, lijkt bovendien klein. De partij leed een ongekende nederlaag, van 38 naar 9 zetels. Met name in grote steden was het verlies dramatisch. Zo ging de partij in Amsterdam terug van 35,8 naar 8,4 procent. Ook Rotterdam, ooit een rood bolwerk, houdt de partij nog maar 6,4 procent van de stemmen over. Zoals partijleider Lodewijk Asscher eerder al aankondigde, treedt hij niet af, maar zal hij vanuit de Kamer gaan vechten om de sociaaldemocratie weer op de kaart te zetten.

Ook partijvoorzitter Hans Spekman zei vannacht dat hij aanblijft: 'Ik ben door de leden gekozen', verklaarde hij. Spekman kreeg afgelopen tijd veel kritiek, met name vanwege de interne lijsttrekkersverkiezing tussen Diederik Samsom en Asscher die voor interne verdeeldheid zorgde en het imago van de partij niet goed heeft gedaan.

5. GroenLinks is de jongerenpartij

De grote overwinnaar, Jesse Klaver, liet in zijn overwinningsspeech gisteravond weten vooral erg blij te zijn met de hoge opkomst. De GroenLinks-leider gaat er vanuit dat die opkomst vooral te danken is aan de jongeren die naar de stembus zijn gegaan. Of hij daar gelijk in heeft, staat nog niet vast. Maar uit een peiling van Ipsos blijkt in elk geval wel dat zijn partij het inderdaad heel erg goed heeft gedaan onder jongeren. Met meer dan 30 procent kiezers tussen de 18 en 34 jaar, is GroenLinks de partij met het grootste aandeel jongeren onder de kiezers. Ook de kleine christelijke partijen en D66 doen het goed onder jongeren.

6. Peilers zaten redelijk goed, Ipsos het beste

Waar Amerikaanse en Britse peilers afgelopen jaar flink miskleunden, hebben de meeste Nederlandse kiesonderzoekers hun werk redelijk goed gedaan. Het dichtst bij de uitslag zat de politieke barometer van Ipsos. Die peilde VVD daags voor de verkiezingen weliswaar op 29 zetels, maar voorspelde PVV, SP, ChristenUnie en GroenLinks precies goed. Andere partijen kwamen uiteindelijk slechts op maximaal 2 zetels hoger of lager uit dan Ipsos voorspelde.

7. Denk versus PvdA in grote steden: 3-1

Wij hebben het land aan het denken gezet

Tunahan Kuzu, Denk

Denk lukt het als nieuwe partij om in een keer drie zetels te veroveren. Naast Kuzu en Özturk komt ook Farid Azarkan de Kamer in. De partij deed het met name goed in de grote steden, waar de partij steeds tussen de 5 en 6 procent van de stemmen haalde. Daarmee is de partij zowel in Den Haag en Rotterdam groter dan de PvdA, de partij waarvan Kuzu en Özturk zich in 2014 afsplitsten. Alleen in Utrecht en Amsterdam blijft de PvdA Denk nog met enkele tienden van procenten voor. 'Wij hebben het land aan het denken gezet', zei partijleider Kuzu gisteravond tijdens zijn speech op het feestje van Denk, dat alleen via een livestream te volgen was. Pers werd veelal buiten de deur gehouden; alleen de NOS was welkom.

8. Theo Hiddema komt de Kamer in

De enige echte nieuwe partij in de Tweede Kamer wordt het Forum voor Democratie. De partij haalde twee zetels. Naast oprichter en partijleider Thierry Baudet, betekent dat ook dat de markante strafpleiter Theo Hiddema een plekje in de Kamer krijgt. Zelf toonde Hiddema zich daar gisteravond niet bepaald opgetogen over. Lange tijd was hij de grote afwezige op het overwinningsfeest in Amsterdam, twee zetels vond hij een tegenvallend resultaat. Bovendien heeft hij vandaag een strafzaak die hij gisteravond nog moest voorbereiden.

9) GroenLinks vrouwenpartij, VVD mannenpartij

Ook op een ander vlak springt GroenLinks eruit. Bijna tweederde van de GroenLinks-stemmers is vrouw, blijkt uit een Ipsos-onderzoek. De ChristenUnie en SGP hebben ook een vrouwenoverschot onder hun kiezers maar dat is een stuk minder groot dan bij de partij van Jesse Klaver. Onder de aanhang van de SP en D66 zijn de geslachten nagenoeg in balans. De VVD, die voor 60 procent wordt gesteund door mannen, is dan ook de meest masculiene partij die Ipsos onderzocht. Ook onder de kiezers op PVV, CDA en de PvdA zijn de mannen licht in de meerderheid.

10) D66 voor hoogopgeleiden, PVV voor laagopgeleiden

D66 is nog altijd de partij van de hogeropgeleiden. Ongeveer de helft van de aanhang is hoger opgeleid. De partij is ook dominant in de studentensteden Utrecht, Groningen en Leiden. Toch is de uitslag in de studentensteden lang niet zo eenduidig. In Amsterdam en Nijmegen is GroenLinks bijvoorbeeld nu de grootste, terwijl in Eindhoven, Tilburg, Maastricht, Rotterdam en Enschede de meeste kiezers VVD hebben gestemd. De PVV en de SP zijn als vanouds de partijen voor de Nederlanders met een lagere opleiding. Volgens Ipsos is 40 procent van de PVV-aanhang en 30 procent van de SP-aanhang lager opgeleid, minder dan 20 procent heeft een hbo of universitaire studie afgerond. De SP kan rekenen op een sterke aanhang in de Groningse grensgemeenten, waar het socialisme als vanouds een vruchtbare bodem vindt onder landarbeiders en hun nageslacht. De zorgen over de aardbevingen als gevolg van gasboringen maken bovendien dat er in die gebieden veel wantrouwen is tegen de partijen de afgelopen periode hebben geregeerd. Ook de PVV heeft in inmiddels een aantal van die noordelijke gemeenten de koppositie weten in te nemen. Verder is de partij van Wilders de grootste in enkele Limburgse gemeenten.  

11) CDA weer terug als boerenpartij

Het CDA behoort ook weer eens tot de winnende partijen. De groeiende aanhang is vooral zichtbaar in klassieke agrarische gebieden in de provincies Friesland en Overijssel. Onder leiding van Sybrand Buma is het gelukt om in die provincies de grootste te worden. Die leidende positie ging daar vooral ten koste van de VVD.

Prognose: VVD 33, PVV tweede partij; definitieve uitslag laat op zich wachten
De definitieve uitslag laat nog even op zich wachten, maar de kaarten lijken geschud. Ondanks flink zetelverlies blijft de VVD de grootste partij van Nederland. De grootste winnaar is GroenLinks, de grote verliezer de PvdA. Volg alle uitslagen, reacties en ander verkiezingsnieuws in ons liveblog.

Van PVV-speeltuin tot VVD-residentie: volg onze tour langs 'extreme' stembureaus
Van een PVV-speeltuin in Dordrecht tot een VVD-bolwerk in een luxe Wassenaars seniorencentrum: fotograaf Renate Beense en verslaggever Geart van der Pol crossen voor de Volkskrant vandaag door het land langs de stembussen met de 'extreemste' uitslagen van 2012. Hoe is de sfeer, wat is het verhaal achter de locatie? 

De uitslag is (grotendeels) binnen. Hoe nu verder?
Het grootste deel van de uitslagen is binnen. Bekijk hier de totale uitslag ten opzichte van 2012, de uitslagen per gemeente en welke coalities mogelijk zijn met wat we tot nu toe weten.

Coalitie vormen wordt nog lastig: dit zijn de mogelijkheden
Op en rond het Binnenhof is het rekenen onmiddellijk begonnen: wie kan met wie regeren? De VVD is als grootste partij als eerste aan zet en zal een verkenner aanwijzen om de formatieonderhandelingen voor te bereiden.

Nederland is bij deze verkiezingen rechtser geworden
In Europa heerst opluchting, maar in Nederland ziet het toneel er minder geruststellend uit, schrijft Martin Sommer. Het regeringsbeleid is keihard afgestraft en het land is rechtser geworden.